Obeleženo dvadeset godina od obnavljanja Demokratske stranke

BEOGRAD - Danas se navršava dvadeset godina od obnavljanja rada Demokratske stranke, a tim povodom predstavljena je četvorotomna monografija "Istorija Demokratske stranke (1919-2009) u izdanju "Službenog glasnika".

Srbija u Evropskoj uniji sa sopstvenim identitetom, to je suština politike koju vodimo, izjavio je predsednik Srbije i Demokratske stranke Boris Tadić, povodom obeležavanja 20- godišnjice obnavljanja rada te stranke.

Na ideju o obnavljanju rada DS je u novembru 1989. godine došla grupa od 13 intelektualaca, među kojima su bili sadašnji predsednik Političkog saveta DS Dragoljub Mićunović i sadašnji lider Demokratske stranke Srbije Vojislav Koštunica.  Na konferenciji za novinare, 11. decembra 1989. u Beogradu, osnivači su saopštili da DS obnavlja rad i pozvali građane da joj pristupe.

U osnivačkom odboru su, pored Mićunovića i Koštunice, bili Kosta Čavoški, Milovan Danojlić, Zoran Đinđić, Gojko Đogo, Vladimir Gligorov, Slobodan Inić, Marko Janković, Borislav Pekić, Miodrag Perišić, Radoslav Stojanović i Dušan Vukajlović.

DS je jedna od retkih na domaćoj političkoj sceni koja ima idejne veze sa svojim političkim pretečama iz doba pretkomunističke Srbije.

Zbog prestanka rada u periodu komunističkog režima od 1948. do 1990. godine, njena istorija je podeljena na deo u vreme Kraljevine Jugoslavije i deo posle obnove rada. DS svoje idejne preteče vidi u Srpskoj naprednoj stranci, osnovanoj 1881. godine i Samostalnoj radikalnoj stranci koje je osnovana 1901. godine nakon što je grupa mlađih radikala istupila iz Narodne radikalne stranke.

Istorija DS, prve jugoslovenske stranke i jedne od najjačih stranaka u međuratnom periodu, počinje u februaru 1919. godine osnivačkom konferencijom održanom u Sarajevu.

U opoziciji nakon diktature 1929.

Nova stranka stvorena je od Samostalne radikalne stranke, Nacionalne stranke i Napredne stranke iz Srbije, kao i iz Srpsko-hrvatske koalicije, tada vladajuće koalicije u Hrvatskoj i Slavoniji, brojnih jugoslovenskih demokratskih grupa, pretežno iz Hrvatske i Dalmacije, kao i slovenačkih liberala.

Neki od prvaka ove nove stranke bili su Ljubomir Davidović, koji je i izabran za predsednika, Svetozar Pribićević, Jaša Prodanović, Vojislav Veljković, Božidar Maksimović i Kosta Kumanudi.

Na prvim izborima u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca 1920. godine DS osvaja najviše glasova i u koaliciji sa drugim strankama formira vladu čiji je predsednik postao Davidović.

DS je još nekoliko puta tokom dvadesetih godina učestvovala u vladi, a posle zavođenja diktature kralja Aleksandra, 1929. godine, prelazi u opoziciju, u kojoj ostaje sve do Drugog svetskog rata. Posle smrti Davidovića, na čelo DS dolazi Milan Grol, poznati srpski intelektualac i jedno vreme upravnik Narodnog pozorišta u Beogradu.

Nakon okupacije deo vrha u Britaniji

Kada je Nemačka 1941. okupirala Kraljevinu Jugoslaviju, deo rukovodstva DS odlazi u Veliku Britaniju, gde sa ostalim strankama pristupa vladi u izbeglištvu. Mlađi rukovodioci ostaju u zemlji i pod okupacijom aktivno učestvuju u gerilskom pokretu Draže Mihajlovića i antifašističkom pokretu Josipa Broza Tita. Po završetku rata i sporazuma Petra Drugog Karađorđevića i Tita, deo rukovodstva DS se vraća u zemlju i učestvuje u Privremenoj vladi. Predsednik stranke Grol postaje potpredsednik vlade. Zbog komunističke represije i neregularnosti, rukovodstvo DS 1945. poziva narod da bojkotuje komunističke izbore.

Opozicija komunistima

DS i Grol počinju avgusta 1945. otvorenu borbu protiv komunista svojim nedeljnim listom "Demokratija", koji se ubrzo zatvara jer su sindikati odbili da njihovi članovi štampaju taj list.

Ovaj list i DS bili su jedina otvorena i značajna opozicija u toku jeseni 1945. DS, međutim, ubrzo prestaje sa radom jer nije postojao nijedan uslov za slobodno delovanje stranaka.

Deo rukovodstva stranke odlazi u emigraciju, a neki, uglavnom mlađi članovi, okupljeni u Demokratsku omladinu, pokušavaju da nastave rad u ilegali. Tokom narednih nekoliko godina skoro svi su pohapšeni i osuđeni na dugogodišnje zatvorske kazne, tako da rad stranke od 1948. zamire. Među osuđenim mladim članovima DS bio je književnik Borislav Pekić, tada gimnazijalac u Beogradu.

Pekić je 1989. bio jedan od osnivača obnovljene DS, za čijeg je prvog predsednika izabran Dragoljub Mićunović. Mićunović će u subotu, 12. decembra, održati konferenciju za novinare povodom dve decenije rada obnovljene DS.